Sprawdzone domowe sposoby

Zasady usuwania plam

Włókna tkanin, dzianin i trykotaży są w mniejszym lub większym stopniu nasiąkliwe. Zatem zrozumiałe jest, że tkaniny, dzianiny lub wyroby trykotarskie przy zetknięciu z cieczą wchłaniają ją i na naszej odzieży powstają plamy. W codziennym życiu nie brak również sposobności do zetknięcia się z brudem pod różnymi postaciami, np. kurzu, smaru itp., zatem szybkie brudzenie się i plamienie odzieży nikogo nie dziwi. Pochodzenie plam rzadko niestety można ustalić, dlatego powinno się zawsze zachować należytą ostrożność i pamiętać o tym, aby usuwając plamy nie zniszczyć tkaniny. Usuwanie plamy lub czyszczenie chemiczne stwarza bowiem możliwość zarówno chemicznego, jak i mechanicznego uszkodzenia tkaniny. Nie grozi nam to tylko w tych przypadkach, gdy plama jest świeża, a jej przyczyna dokładnie znana. Wówczas można zastosować bez uprzednich prób odpowiedni środek odplamiający, usuwając beż trudu plamę i jednocześnie maksymalnie ochraniając czyszczoną garderobę. Jednakże najczęściej zbyt późno, niestety, dostrzegamy plamę na odzieży.

Trzeba sobie zdać sprawę, że nie dysponujemy uniwersalnym środkiem do wywabiania plam. Nie można przykładowo usunąć plam z ołówka kopiowego lub długopisu uniwersalnym płynem do wywabiania plam, co zresztą jest zupełnie zrozumiałe, ponieważ do usunięcia tego typu plam trzeba zastosować środek wybielający.

A oto kilka innych przykładów - plam z tłuszczu nie da się usunąć alkoholem, nie rozpuszcza on bowiem tłuszczu. Podobnie plamy z rdzy nie znikną po podziałaniu na nie rozpuszczalnikiem organicznym lub spotykanym w handlu zwykłym płynem do wywabiania plam. Dlatego przed przystąpieniem do usuwania plamy należy ustalić, jakie jest jej pochodzenie i jakiego typu środki do wywabiania mogą być w danym przypadku zastosowane.

Określenie rodzaju plam nasuwa duże trudności dlatego, że rzadko występują one w jednorodnej postaci. Na przykład brud uliczny zawiera zarówno kurz, jak i substancje tłuszczowe, zaś plamy ze smarów powstają na skutek działania wielu różnych substancji. Plamy z tłuszczu są zawsze ciemniejsze od ich otoczenia, ponadto mają niewyraźnie zarysowane brzegi. Zanieczyszczone plamy z tłuszczu, np. plamy ze smaru samochodowego lub smoły, są brązowe lub czarne i mają tłustą, lepką powierzchnię. Czasami plamy występujące tylko na powierzchni tkaniny, nie wnikające w nią, robią wrażenie zanieczyszczeń z brudu i kurzu, podczas gdy w rzeczywistości powstały one na skutek zetknięcia tkaniny z innymi substancjami. W takich przypadkach należy spróbować ostrożnie zeskrobać plamę z powierzchni tkaniny - wówczas łatwiej będzie określić przyczynę zaplamienia. Również przed przystąpieniem do wywabiania dużych plam z wosku lub stearyny należy usunąć odpowiednim środkiem odplamiającym wierzchnią warstwę plamy, zeskrobując ją delikatnie, bez uszkodzenia powierzchni tkaniny.

Źródłem plam kolorowych może być sok z owoców, szminka do ust, lakier do paznokci lub farba. Wysuszone plamy są trudne do usunięcia, mają bowiem na powierzchni stwardniałą skorupkę. Stosunkowo łatwo można rozpoznać plamy z atramentu lub długopisu. Natomiast niezmiernie trudno jest określić przyczyny matowych, żółtawych lub brązowych plam, tzw. utlenionych (oksydacyjnych) na tkaninach kilkakrotnie już pranych. Mogą to być plamy z soków owocowych, kakao, czerwonego wina lub z rdzy. Gdy w jasnym ubraniu otrze się ktoś o wilgotne żelazo, pojawiają się po pewnym czasie brązowe plamy i najczęściej trudno sobie uprzytomnić, w jakich okolicznościach to nastąpiło. Przyczyną powstawania plam z rdzy są również guziki metalowe, klamry, haftki, szpilki i agrafki wpięte w odzież. Warto dodać, że niestarannie usunięte plamy z krwi pozostawiają ślady podobne do zanieczyszczenia rdzą (np. zastarzałe plamy z krwi na fartuchach rzeźniczych). Plamy te należy zresztą usuwać tak samo, jak plamy z rdzy. Przed przystąpieniem do usuwania plamy należy dokładnie określić przyczynę jej powstania. Oczywiście jeżeli znamy pochodzenie plamy, trudność przy jej wywabianiu będzie dużo mniejsza.

Pod wpływem wysokiej temperatury, powietrza i światła zmienia się skład chemiczny plamy, co dodatkowo utrudnia jej rozpoznanie. Zwłaszcza przy prasowaniu gorącym żelazkiem w strukturze plamy następują znaczne zmiany. Dlatego metodę tę można stosować wyłącznie w przypadku plam z wosku lub stearyny, ale nie jest to sposób najdoskonalszy, bo przy prasowaniu przez bibułę wprawdzie większa część wosku wsiąka w bibułę, reszta jednak pozostaje w tkaninie. Dlatego po usunięciu plamy przez prasowanie należy resztki wosku usunąć z tkaniny rozpuszczalnikiem. Rozpowszechniony pogląd, jakoby można było usunąć plamę z tłuszczu przez prasowanie tkaniny gorącym żelazkiem przez bibułę, jest absolutnie fałszywy. Pod wpływem wysokiej temperatury prasowania następuje rozpuszczenie zawartego w plamie tłuszczu, który tym łatwiej wnika w tkaninę. Ponadto przy wysokiej temperaturze następuje chemiczna przemiana substancji tłuszczowej, na skutek czego usunięcie plamy staje się jeszcze trudniejsze.

Trzeba z naciskiem jeszcze raz podkreślić, że zawsze należy możliwie jak najwcześniej usunąć plamę, bowiem gdy substancja plamiąca jest znana i jeszcze nie zaschła, a co za tym idzie - nie przeniknęła zbyt głęboko w podłoże, wówczas usunięcie plamy będzie łatwe i nie pozostaną na tkaninie żadne ślady.

Usuwanie plam, zwłaszcza z tkanin delikatnych i cennych, nastręcza znaczne trudności. Gdy zatem zaplamimy wartościową odzież i pochodzenie plamy nie jest nam znane, bezpieczniej jest udać się do pralni chemicznej, gdzie wywabienie plam przeprowadza fachowiec dysponujący odpowiednim sprzętem i chemikaliami. Jeżeli jednak zdecydujecie się uprać, uprasować lub odplamić odzież sami, zapoznajcie się z poniższymi wskazówkami.

Aby uniknąć uszkodzeń na skutek nieumiejętnego prania, czyszczenia chemicznego, prasowania lub odplamiania, producenci odzieży oznaczają wyroby umownymi symbolami użytkowania, tzw. symbolami manipulacyjnymi, które ułatwiają użytkownikowi konserwację odzieży. Zgodnie z obowiązującymi przepisami symbole te muszą być umieszczone na wszystkich wyrobach włókienniczych, które mogą być uszkodzone na skutek niewłaściwego obchodzenia się z nimi.

Wyroby włókiennicze nie odporne na pranie można prać tak jak delikatną bieliznę, tj. w temperaturze 40°C lub tak jak bieliznę kolorową, tj. w temperaturze 60°C, bądź też tylko na sucho.

Wyroby włókiennicze nie odporne na wysoką temperaturę to tkaniny wytłaczane, marszczone, gofrowane, drapane (np. dewetyna), wyroby z niektórych włókien syntetycznych. Niektóre wyroby włókiennicze mogą ulec poważnym uszkodzeniom na skutek działania rozpuszczalników chemicznych oraz zwykłych płynów do wywabiania plam. W takich przypadkach do usuwania plam. stosuje się wyłącznie benzynę, która nie uszkadza żadnych włókien. Przy stosowaniu benzyny należy jednak ściśle przestrzegać przepisy dotyczące obchodzenia się z łatwopalnymi chemikaliami. Wyroby włókiennicze nie odporne na działanie środków chemicznych nie mogą być oczywiście oddawane do pralni chemicznej. Symbole manipulacyjne są wydrukowane kolorem niebieskim. W przypadku wyrobów nie odpornych na pranie, wysokie temperatury i działanie rozpuszczalników, na oznaczeniach może występować połączenie dwóch lub nawet trzech symboli.

RÓŻNICA MIĘDZY CZYSZCZENIEM CHEMICZNYM, ODPLAMlANIEM I USUWANIEM PLAM

W zależności od tego, czym i w jakim stopniu ubranie zostało zabrudzone, należy zdecydować, czy oczyścić je w całości, czy tylko częściowo. Poniżej podano wskazówki prawidłowego sposobu wykonywania tych czynności.

W przypadku, gdy odzież jest ogólnie brudna, zakurzona względnie mocno poplamiona, zaleca się jedynie czyszczenie całościowe, a więc "pranie na mokro" (w wodzie) lub czyszczenie chemiczne. Nie będziemy szczegółowo opisywać procesu prania na mokro. Ogólnie polega on na tym, iż do wody dodaje się rozpuszczone obojętne lub alkaliczne środki piorące, które powodują rozpuszczenie cząstek brudu i usunięcie zanieczyszczeń z tkaniny. Natomiast w przypadku czyszczenia chemicznego, zanieczyszczenia usuwa się przede wszystkim rozpuszczalnikami (obecnie również z dodatkiem wody), nierozpuszczalnymi w wodzie. Do rozpuszczalników dodaje się jeszcze tzw. wspomagacze, które zwiększają ich działanie.

Pralnie chemiczne stosują obecnie rozpuszczalniki nieszkodliwe dla czyszczonej odzieży, jak np. benzynę, benzynę ciężką, tri (trójchloroetylen), czterochlorek węgla (czterochlorometan) i per (czterochloroetylen). Trzy ostatnie z wymienionych rozpuszczalników mają tę zaletę, że są niepalne. W każdym zakładzie chemicznego czyszczenia odzieży znajduje się dział odplamiania, nastawiony wyłącznie na usuwanie plam. Zatrudnieni tam fachowcy usuwają plamy, które pozostały na odzieży po całościowym czyszczeniu chemicznym.




Pokrewne tematy: